Deel 8 winter - voorjaar 2026

Zondag 15 februari - Tafraout

Tafraout    ☀️ 23°C

Even wennen aan die nieuwe tijdsinstelling, al heb ik besloten mijn biologische klok voorlopig niet zomaar aan de kant te schuiven. De bakker lijkt daar ook zo zijn eigen interpretatie van te hebben, want die verscheen volgens de nieuwe tijd gewoon ouderwets laat. Sommige dingen veranderen gelukkig nooit. Vanmorgen komt Mohammed Farih de garagist langs met de koplamp die nu van lexaan is voorzien. Bij nadere inspectie wijs ik hem en zijn monteur op een paar details die nog wat liefde kunnen gebruiken. Zo is daar een hele trits schroeven die er wat rommelig in zitten en kit die aan de binnenkant enthousiast is uitgewaaierd.

’s Middags schuiven we met Trui, Kees, Pieter en Leny aan bij restaurant Harbaz voor een late lunch. Goed eten, goede gesprekken en veel vrolijkheid. Op de terugweg gaan Marjos en ik nog even langs bij Raymond en Esther om hun nieuwe reiswagen te bewonderen. Een mooie aanwinst waar ze vast veel plezier van gaan hebben. 

Ze schuiven straks ook aan bij de Keek-op-de-Dag, ze zijn benieuwd hoe dat eraan toegaat. De kring groeit met hen, Freddy & Petra en Gerrie & Annie uit tot een gezellig gezelschap van zestien man, door Thole treffend omgedoopt tot Avondrood XXL. De gesprekken vinden vanzelf hun weg in kleinere groepjes en de sfeer is gemoedelijk en ontspannen. 

Als de zon ondergaat, verplaatst een deel van het gezelschap zich naar het kampvuur dat Henk heeft opgestookt. Het vuur wint het glansrijk van de avondkou en houdt ons nog een flinke tijd buiten. Pas als de sterren het echt overnemen, zoeken we weer onze eigen stek op. Niet veel later pakt Xandra Velzeboer haar tweede goud op de 1000 meter shortrack, wat zijn die goed bezig. Het was weer een hele gewone dag misschien, maar wel een hele fijne.

Maandag 16 februari - Tafraout

Tafraout    ☀️ 26°C

We verlaten Tafraout zuidwaarts over de R107. Een kleine 10 kilometer buigen we af de bergen in. Het is al meteen duidelijk dat de vele regenval zijn sporen heeft nagelaten. Waar verleden jaar nog prachtig strak asfalt lag vinden nu overal reparaties plaats aan het soms fors beschadigde wegdek. Het rijdt wat hobbeliger, maar het mag de pret niet drukken. De weg omhoog geeft weer prachtige uitzichten over de beneden liggende vlakte. We stijgen slingerend omhoog tot zo'n 1800 meter om toegang te krijgen tot het gebied achter de bergrug. 

Onderweg krijgen we zicht op kleine gehuchtjes in de kale steenwoestenij die tegen berghellingen aangeplakt zijn. Het blijft altijd een raadsel wat men bezield om hier te gaan wonen, waar een omgeving er zo onleefbaar uitziet. Achter de bergrug zien we wat meer begroeiing, her en der zien we amandelboompjes in bloei staan. In een iets groter dorp, Tassrirte slaan we op de P1927.

Overigens een groot woord voor een weg die in formaat en conditie niet afwijkt van het traject tot nu toe. Langzaam dalen we af naar de vallei richting de Gorges. Soms passeren we een oued, een doorgang over een riviertje, waar we meerdere keren poeltjes ontdekken, wederom een teken van de regenval van een paar weken geleden. De rotswanden worden hoger en steiler en als beide zijden naar elkaar toe gaan knijpen bevinden we ons na een bocht in een doorgang, de Gorges waarin de oase van Ait Mansour ligt.

We stappen uit en als ik Mohammed aankijk, weet hij al genoeg. Hij is het panoramapunt vergeten. Schuldbewust belooft hij beterschap op de terugweg. We wandelen ontspannen en kalmpjes aan door de mooie oase over het weggetje wat licht daalt.

Op meerdere plekken is goed waarneembaar hoe hoog het water door de vallei heeft gestroomd. Afgebroken palmbomen liggen soms 4, 5 meter hoog aan de kant en daar waar het riviertje onder de weg doorstroomt zijn doorgangen deels verstopt met takken en ander aangespoeld plantenmateriaal. Toch is er leven te bespeuren. In het water zien we visjes, voorntjes volgens Henk en horen het luide gekwaak van kikkers. Vogeltjes tjilpen en een enkele maal valt er zowaar een vlinder waar te nemen. 

Veel struiken staan in bloei, mooie amandel, perzik en prunusbloesem brengen kleur in het groen van de oase. Iedereen loopt in zijn eigen tempo en neemt de tijd om de natuur te bewonderen en te genieten van de doorkijkjes naar de imposant hoge rotswanden.

Na een uurtje belanden we op het terras in de oase van café Chez Messaoud, waar we een nos-nos en lekkere berberomelet soldaat maken. Ondertussen zorgen een paar speelse puppy's voor vermaak. Ze doen hun best om zoveel mogelijk brood te bemachtigen. Maar Mamahond laat het kaas niet van het brood eten. Met weinig compassie duwt ze haar piepende nakomelingen zonder pardon opzij om zelf het brood op te schrokken. ook hier gelden blijkbaar regels. De terugweg loopt de weg licht omhoog en dat gaat Marjos eigenlijk best goed af. Ze is zichtbaar blij met haar wandelstok van de Decathlon, die haar veel ondersteuning biedt. Soms zijn het de kleine hulpmiddelen die het verschil maken.

Voordat we instappen werp ik Mohammed nog een veelzeggende blik toe. Dit keer laat hij ons voorop rijden zodat ik onze piloot Brahim kan aanwijzen waar hij moet stoppen straks. De weg terug biedt altijd weer andere gezichtspunten op de omgeving, die onveranderd prachtig is. We zien nog een paar dappere dodo's die met bagageuitrusting op de fiets Marokko verkennen, die net aan hun klim beginnen. Die krijgen nog wat voor hun kiezen beredeneren we, hun uitdaging is groot. Wij zijn stiekem blij met onze gemotoriseerde ondersteuning. 

Weer over de col en na een aantal haarspeldbochten omlaaag laat ik Brahim bij het panoramapunt stoppen. Even uitstappen, de benen strekken en in stilte de schoonheid van het landschap opzuigen, wat ons in de diepte weids voor ons ontvouwt. Fantastisch.

Niet veel later kondigen de rotsformaties 'De hoed van Napoleon' en 'Les deux Faces' aan dat we de rand van Tafraout weer hebben bereikt. We betalen de MAD200 per stel, bedanken onze chauffeurs en banjeren terug naar onze standplaats. 

We besluiten de dag natuurlijk met een Keek op de Dag, waar we onze belevenissen nog eens nader onder de loep nemen. Een goed glas wijn geeft onze avonturen nog wat meer glans. De ondergaande zon vormt een passend slot van een leuke dag.

Dinsdag 17 februari - Tafraout

Tafraout    ☀️ 27°C

De buul-buul maakt met zijn gekwetter een eind aan een kort nachtje slaap. Ik lag er laat in en net als bij dit vroege vogeltje is mijn biologische wekker ook nog niet ingesteld op de huidige Marokkaanse tijd. Ergo, kwart voor zeven klaarwakker. Soms heb je van die dagen die zich dan niet noemenswaardig blijken te ontpoppen, vandaag is er zo eentje. In de ochtend rommelen maar wat aan, kletsen met deze en gene en doen wat lichte huishoudelijke taken. Nu ik deze saaie opsomming maak, verwonder ik mij hoe de eerste helft van de dag uit onze handen is gegeglipt.

Aan het begin van de middag fietsen we naar het centrum, waar vandaag al de pré-souk is aangevangen. Feitelijk de opbouw voor de markt van morgen. Het is dan ook nog ongemeen rustig. De handelaren die er staan willen maar al te graag hun handel slijten. Wij besluiten met aankopen ook tot morgen te wachten. Een praktische reden daarvoor is dat we zometeen bij Harbaz neerstrijken voor een gezamelijk etentje met de voltallige Avondrood+ club. En wederom blijkt dat men een gezelschap van 10 personen misschien niet goed kan managen. Als alles is uitgeserveerd blijft mijn gerecht uit, net als de vorige keer. Pas na 20 minuten komt mijn spagetti bolognese als mosterd na de maaltijd op tafel. Ik heb onderwijl al het nodige bij Marjos bij elkaar gescharreld, dus de echte trek is eigenlijk al verdwenen. Maar ik laat mijn humeur er niet door bederven.

Weer terug bij de campers is het al weer tijd voor de Keek op de Dag. En natuurlijk komt een hot gespreksitem als de aanstaande Ramadan ook aan bod. Gissingen over wat open en dicht gaat worden zoveel mogelijk met nieuwverworven kennis ontraadselt. Geruststellend is de constatering dat de meeste restaurants gewoon open blijven, behalve rond de Iftar (avondeten) even gesloten zijn om de Marokkanen zelf de gelegenheid tot eten te geven. Uiteraard blijven sowieso de winkeltjes voor voedsel en supermarktjes gewoon open. Tot besluit maken we nog een groepsfoto voor de camper van Thole en Everdien, waarvan de reden waarvoor nog enigzins in het ongewisse is.

Afin, een kalm dagje loopt zo op zijn einde. 's Avonds gaat na een spelletje SkipBo als snel mijn lampje uit en lig ik vroeg onder de wol.

Woensdag 18 februari - Tafraout

Tafraout    ☀️ 26°C

WOOSH.....🔥...... Er volgt een verschrikte kreet van Pieter. Marjos ziet hoe een forse steekvlam uit het koelkastrooster aan de buitenkant schiet van onze camper met Pieter in de vuurlinie, die ogenblikkelijk terugdeinst. Oef, de half onthaarde onderarmen van Pieter die een afvoerslangetje van de koelkast vasthielden vertellen precies het verhaal waarop die schrikreaktie was gebaseerd. Als ik deze ochtend constateer dat de afvoer van condenswater in de koelkast is verstopt, komt de suggestie van de altijd behulpzame Pieter om deze met de spuitbus met lucht door te blazen. Dat werkt prima, de verstopping is eruit geblazen, maar het brandbare drijfgas van de spuitbus ook. Het vormt een foute combinatie met de brander van de koelkast, die we vergeten zijn uit te zetten 😱.

Voordat het zover is komen Esther, Raymond en Monique afscheid nemen. Zij reizen vandaag verder naar Taroudant. Misschien kruisen onze wegen ergens nogmaals deze reis. Bij de fotografieshop wordt de uitgeprinte foto in zo'n heerlijk foute gouden Marokkaanse 🐪 lijst gestopt 🤭. Hop in de fietstas en eerst reserveren bij restaurant Kasbah waar we om 14.00 uur met zijn allen gaan eten.

Op de souk is het enorm druk. Er wordt volop inkopen gedaan voor de aanstaande ramadan. Begroetingen zijn uitbundiger dan anders, ook om elkaar een goede vastentijd toe te wensen. 

Wij kopen groente en nootjes en ploffen daarna neer op het terras van hotel Tanger voor een nos-nos en jus d'orange. Een heerlijke observatieplek om de vele traditioneel geklede vrouwen met volle manden voorbij te zien schuifelen.

Dan neemt Leny het woord en richt zich tot de verraste Thole en Everdien. In haar korte speech memoreert zij het belang van hen voor de totstandkoming van deze vriendengroep. Ze besluit met de hoop uit te spreken dat dit wellicht toch niet hun laatste reis naar Marokko wordt, Inshallah 🙏. Alhoewel dat laatste voor een zelfbenoemd atheïst misschien teveel van het goede is. 

Beduusd en wat emotioneel pakken zij vervolgens het fotopresentje uit, wat Trui aanvult met een in het dorp aangeschafte fles rode wijn. Mooi om hun reaktie te zien. De wijnglazen gaan omhoog voor een proost. Het wordt reuze gezellig. Herinneringen borrelen op en worden aangehaald en natuurlijk wordt er veel gelachen. De maaltijd smaakt overigens uitstekend. Veel van ons hebben voor het Saharaanse gerecht Kalia gekozen, een mooie stoofschotel van rundvlees en kruidige groenten heerlijk.

Terug bij onze campers op het schiereiland, de plek die Marokkanen overigens met 'le Trou' (het gat) aanduiden wordt er eerst wat uitgebuikt. Dan is het al weer tijd voor de Keek op de Dag, onze traditionele dagafsluiting, waar met een wijntje (Thole trakteert met de verkregen fles) weer ruimte is voor serieuze maar ook niet serieuze zaken. Uiterrad komt de komende Ramadan nog voorbij. We hebben vernomen dat veel restaurantjes gewoon open blijven. We gaan het ervaren. Het blijft prima vertoeven hier.

Donderdag 19 februari - Tafraout

Tafraout ☀️ 26°C

Het is menens. De eerste dag van Ramadan. Al vroeg, nu ver voor zonsopgang en voor kwetterende Buul-Buuls schalt de Fajr vanaf de moskeen door het keteldal, moeiteloos via het geopende dakluik naar binnen. Ofschoon de recitaties van het ochtendgebed hetzelfde zijn als op andere dagen, lijkt de intonatie van het gebed vandaag urgenter. De Fajr markeert de dageraad, het eerste licht en niet de zonsopgang. Het tijdstip waarop de Suhoor, de ochtendmaaltijd tijdens de Ramadan, beeindigt hoort te zijn. In de komende heilige maand worden moslims geacht overdag niet te eten, drinken, roken of sex te hebben. Niet iedereen hoeft deel te nemen. Jonge kinderen, vrouwen die borstvoeding geven, zwanger zijn of menstrueren, zieken en ouderen, mensen met een beperking en personen met zeer zwaar werk mogen zich onttrekken. Wel dienen sommigen van hen die door tijdelijke redenen dagen hebben gemist het vasten op later tijdstip in te halen. Diegenen die permanent niet kunnen vasten, ouderen en chronisch zieken, kunnen compenseren door bijvoorbeeld een maaltijd te schenken aan een behoeftige voor elke gemiste dag. Het dagelijks vasten zal pas worden verbroken bij de Iftar, de avondmaaltijd direct na zonsondergang. De Iftar van de eerste vastendag is vaak een feestelijke aangelegenheid. Het begin van de vastentijd wordt samen met de familie, vrienden of gemeenschap gevierd. Soepen (zoals harira), dadels en speciale zoetigheden komen vaak op zo'n eerste avond ter tafel. Over een week of vier eindigt de Ramadan met het drie-daagse feest Eid al-Fitr, bij ons bekend als het Suikerfeest. Heel opmerkelijk is dat het begin van de Ramadan dit jaar samenvalt met de christelijke katholieke vastentijd die op Aswoensdag is begonnen. Hierbij moet wel worden aangegeven dat de christelijke vastenperiode van 40 dagen vooral symbolisch van betekenis is. 

Enfin, genoeg over het vasten. Vandaag lag het voornemen daar om de nodige klusjes ter hand te nemen. Kleine reparaties die je eigenlijk voor je uit schuift. Behalve de echt noodzakelijke handelingen, zoals het gaan legen van de toiletcassette in het dorp en het legen van het afvoerwater bij de palmbomen komt er echter niets uit onze handen, daarvoor is het veelste warm. 

Er moet nog wel worden vermeld dat die handelingen wel een kanttekening hebben. Ambtenaren op de fiets geven bij iedere camper een briefje af met huisregels van het terrein. De cassette mag uiteraard alleen worden geleegd bij het stortpunt in het dorp en grijs water mag niet op het terrein worden geloosd. Dat laatste doet iedereen, meestal bij wat palmbomen. Ik denk niet dat dit gaat veranderen. 

De Keek is weer een prettig intermezzo aan het eind van de middag, waar de laatste nieuwtjes weer worden uitgewisseld. Bovendien wordt het plan gesmeed om morgen naar de Blauwe rotsen te fietsen, een leuke activiteit anders roesten we vast. Het echte sluitstuk vandaag is het kampvuur na zonsondergang, als het al donker. We laven ons aan de uitwaaierende warmte met een kop koffie in de hand. Met als beloning die prachtige sterrenhemel boven ons.

Vrijdag 20 februari - Tafraout

Tafraout    ☀️ 25°C

Het ochtendgebed is vroeg, maar klinkt al een stuk meer ingetogen dan gisteren. We draaien ons nog even om in bed. Wat later werken we onze ochtendroutine af, ontbijtje, douchen en opruimen. Buiten heeft de zon al weer het voortouw genomen om er een mooie dag van te maken. Ik maak mij klaar voor het gezamelijke fietstochtje. Omdat rijden door mogelijk mul zand en over steenslag niet de favoriete fiets-ondergronden zijn voor Marjos, had zij al besloten niet mee te gaan. Zij gaat zich onder de onder de inmiddels opgezette luifel vermaken met de e-reader is haar voornemen.

Een kwartier voor vertrek voor ons fietstochtje arriveert de auto van Mohammed Farih met de gerepareerde koplamp. En eerlijk is eerlijk, die ziet er nu heel goed uit, ze hebben echt hun best gedaan. Om onverklaarbare reden zijn hij en zijn monteur weer verdwenen zonder de lamp in te monteren. En het duurt en duurt.... Ik vertel het fietsgezelschap die wilde wachten maar te gaan vertrekken zonder mij. Ik blijf hier in afwachting van de komst van Mohammed om het werk af te maken. Na een half uur verschijnt hij weer ten tonele en vertelt en passant dat hij ons en andere Nederlanders wil uitnodigen voor de Iftar van morgenavond bij hem in het dorp. De lamp wordt kundig gemonteerd en het resultaat mag er zijn, ondanks wat kleine onvolkomenheden, zoals de laag blanke lak over het lexaan. Enfin, ik reken het afgesproken bedrag van MAD400 af en bedank hem vriendelijk.

Intussen komen de eerste foto's van het fietsclubje al binnen. Zij vermaken zich uitstekend, onder andere door de gebakken eieren die Henk heeft gebakken in een meegebrachte pan op het aangelegde vuur bij wat rotsblokken. Mooi toch, daar gaat ieders padvindershart van bloeien, real surviving in een outback-omgeving. Wij houden het bij een bescheiden broodmaaltijd en duiken daarna met een boekje naar buiten. Halverwege de middag keert de fietsclub terug en worden de verhalen verteld. Natuurlijk wordt ook nog de weer gemonteerde koplamp bewonderd die van iedereen een opgestoken duim krijgt. Pieter geeft aan dat we de blanke lak er nog wel vanaf krijgen, hij heeft polijstpoeder en middelen bij zich. We trekken ons weer wat terug in de schaduw, waar ik de 1500 meter schaatsen van de dames volg. In de voorlaatste rit, lukt het Anette Rijpsma-De Jong met een uiterste laatste inspanning het goud binnen te halen met 0.06 voorsprong op de nummer twee.